KTJ Turbojet Motorunda 1000’inci Üretim Tamamlandı

Kale Jet Motorları tarafından üretilen KTJ turbojet motor serisinde 1000’inci motorun üretimi tamamlandı. Bu eşik, Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün’ün katılımıyla Savunma Sanayii Başkanlığı’nda (SSB) düzenlenen törenle kutlandı.

Görgün, törende ulaşılan noktayı iki ayrı başarı üzerinden tanımladı: “İlk motoru geliştirmek büyük bir mühendislik başarısı. Onu aynı kaliteyle bin kez üretip teslim edebilmek ise başlı başına bir sanayi başarısı.” Bu ayrım, Türkiye’nin turbojet motor alanında geliştirme aşamasından seri üretim aşamasına geçtiğini özetliyor.

Bin motorun ekonomisi

Görgün, millî motor üretiminin ekonomik kazanımlarını somut bir rakamla ortaya koydu. Görgün’e göre bin motorun yerli üretimi sayesinde en az 200 milyon dolarlık kaynak Türkiye’de kaldı. Görgün, seri üretimlerin arttığı bir dönemde olunduğunu belirterek bu rakamın çok daha yukarıya çıkacağını ifade etti.

Bu tutar, motor başına ortalama yaklaşık 200 bin dolarlık bir kaynağın yurt içinde kaldığı anlamına geliyor. Rakamın gerçek önemi ise yalnızca tasarruf edilen dövizle sınırlı değil. Yerli üretim, bu kaynağın Türk mühendislerine, yerli tedarikçilere ve yeni üretim yatırımlarına aktarılmasını sağlıyor. Görgün de artan seri üretim kapasitesinin savunma sanayii ekosisteminin tamamına katkı sunduğunu vurguladı.

Görgün, bu dönüşümü daha geniş bir çerçevede de değerlendirdi. Görgün’e göre 2004 yılında yerli geliştirme ve üretimi esas alan stratejik kararlarla başlayan süreçte, Türkiye’nin savunma sanayiindeki yerlilik oranı yüzde 20’ler seviyesinden yüzde 83’e yükseldi. Motor teknolojileri, bu dönüşümde en zorlu alanlardan biri olarak öne çıkıyor.

Ambargodan seri üretime

Turbojet motorlar, seyir füzelerinin en kritik bileşenlerinden biri. Bir füzenin menzilini, hızını ve güvenilirliğini doğrudan belirleyen motor, aynı zamanda tedarik edilmesi en zor bileşenlerden biri. Pek çok ülke, bu alandaki teknolojisini stratejik bir varlık olarak görüyor ve ihracatını sıkı denetime tabi tutuyor.

Bu hassasiyetin teknik bir arka planı var. Bir turbojet motor, yüksek devirde dönen parçaları ve çok yüksek sıcaklıklara dayanması gereken yanma odası ile türbin bileşenlerini küçük bir hacimde bir araya getiriyor. Bu bileşenlerin tasarımı, özel malzemeler ve hassas üretim teknikleri gerektiriyor. Motor teknolojisinin dünyada görece az sayıda ülkenin elinde bulunmasının temel nedeni de bu.

Türkiye de bu kısıtla doğrudan karşılaştı. KTJ-3200’den önce SOM ve ATMACA füzelerinde yurt dışından tedarik edilen bir turbojet motor kullanılıyordu. Bu motora ilgili ülke tarafından ambargo uygulandığı biliniyor. Ambargo, Türkiye’nin kendi füzelerini üretebilmesine rağmen bu füzelerin motorunda dışa bağımlı kaldığını açıkça ortaya koydu.k.

Yerli motor çalışmaları 2013’te başladı. Kale Jet Motorları, SSB’nin açtığı “Turbojet Motorların Geliştirilmesi Projesi”ni kazanarak geliştirme sürecine başladı. KTJ-3200, 2021 yılında kalifiye edilerek seri üretime geçti. Yaklaşık beş yıl içinde bin motorluk üretim eşiğine ulaşılması, üretim temposunun belirgin biçimde hızlandığını gösteriyor. Bu süre, seri üretime geçişten bu yana yılda ortalama 200 civarında motorun üretildiğine işaret ediyor. Görgün’ün seri üretimin arttığına dair vurgusu da yıllık üretim temposunun bu ortalamanın üzerine çıktığını düşündürüyor.

Üç motor, dört füze

Kale Jet Motorları’nın geliştirdiği KTJ serisi bugün üç farklı motordan oluşuyor. Bu motorlar, Türkiye’nin dört farklı millî füze sistemine güç veriyor:

Serinin en olgun üyesi KTJ-3200. Motor, 330 milimetre çapında ve yaklaşık 50 kilogram ağırlığında. 3.200 newton’a kadar itki üretebilen motor, deniz seviyesinden 6.000 metre irtifaya kadar görev yapabiliyor ve 0,95 Mach hıza ulaşabiliyor.

Seri, farklı füze ihtiyaçlarına yönelik bir aile mantığıyla genişliyor. Daha düşük itkili KTJ-1750, daha hafif ve kompakt bir seyir füzesi olan ÇAKIR’a güç verirken, KTJ-3700 kara konuşlu bir seyir füzesi olan KARA ATMACA’nın daha yüksek itki ihtiyacını karşılıyor. KTJ-3200’ün SOM ve ATMACA ile envantere girdiği gibi, KTJ-1750 ve KTJ-3700’ün de ilgili füze sistemleriyle birlikte Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmesi hedefleniyor.

Brezilya’dan dört ülkeye ihracat

Yerli motor teknolojisindeki başarı ihracata da yansıyor. Türkiye, tarihindeki ilk jet motoru ihracatını Nisan 2025’te gerçekleştirdi. Kale Jet Motorları, Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen LAAD Savunma ve Güvenlik Fuarı’nda Brezilyalı savunma şirketi SIATT ile KTJ-3200’ün ihracatına yönelik bir sözleşme imzaladı.

Sözleşme kapsamında KTJ-3200, SIATT’ın ürettiği MANSUP-ER gemisavar füzesine entegre edilecek. MANSUP ailesi, Brezilya Deniz Kuvvetleri için geliştirilen yerli gemisavar füzesi programının bir parçası. Türk motorunun bu programda yer alması, Türkiye’nin başka bir ülkenin millî füze programına kritik bir alt sistem tedarik etmesi anlamına geliyor. SIATT’ın yüzde 50 hissesinin 2023’te Birleşik Arap Emirlikleri merkezli EDGE Group tarafından satın alınmış olması, bu ihracatın Kale Jet Motorları için Brezilya ile birlikte BAE’ye de uzanan ortak proje imkânı yarattığını gösteriyor.

İhracatın ulaştığı ülke sayısına dair ise iki farklı rakam bulunuyor. Kale Grubu Başkan Vekili Osman Okyay, 2 Kasım’da yaptığı açıklamada KTJ-3200 ve KTJ-1750 motorlarıyla ihracat yapılan ülke sayısının 4’e çıktığını belirtti. SSB’nin açıklaması ise üç kıtada 10’a yakın ülkeye ihracat sözleşmesinden söz ediyor. İki rakam, imzalanan sözleşmeler ile teslimatı gerçekleşen ihracat arasındaki farkı yansıtıyor olabilir. Ancak bu ülkelerin hangileri olduğu açıklanmadı.

Motor ihracatı, savunma ihracatının diğer kalemlerinden farklı bir anlam taşıyor. Bir ülkenin başka bir ülkenin füzesinde kullanılmak üzere motor satması, yalnızca bir ürünün değil, kritik bir alt sistem teknolojisinin güvenilirliğinin de kabul edildiğini gösteriyor.

Ekosistem ve sonraki adım

Görgün, millî motor teknolojilerindeki başarının kurumlar arası iş birliğiyle mümkün olduğunu vurguladı. Görgün’e göre SSB koordinasyonunda Kale Jet Motorları, ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE, yerli tedarikçiler ve Türk Silahlı Kuvvetleri ortak hedefler doğrultusunda çalışıyor. Görgün, “Üretim büyüdükçe bu ekosistemin tamamı gelişiyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Bu iş birliği zincirinin her halkası farklı bir rol üstleniyor. Kale Jet Motorları motoru geliştirip üretirken, ROKETSAN ve TÜBİTAK SAGE motorun entegre edildiği füze sistemlerini geliştiriyor. Yerli tedarikçiler motorun alt bileşenlerini üretirken, Türk Silahlı Kuvvetleri son kullanıcı olarak gereksinimleri belirliyor.

Gelecek dönemin hedefleri de belli. Görgün, yeni motorların geliştirilmesi, seri üretim kapasitesinin artırılması ve genç mühendislerin katkısıyla millî motor teknolojilerindeki kazanımların daha ileri taşınmasının hedeflendiğini açıkladı. Okyay da yeni motorların yolda olduğunu belirtmişti.

Mühendislikten sanayiye

KTJ turbojet motor serisinde bin motorluk eşiğin aşılması, Türkiye’nin motor teknolojisinde prototip aşamasını geride bırakıp istikrarlı bir seri üretim kapasitesine ulaştığını gösteriyor. Görgün’ün mühendislik başarısı ile sanayi başarısı arasında yaptığı ayrım, bu dönüşümü tam olarak tanımlıyor.

Önümüzdeki dönemin asıl soruları ise KTJ-1750 ve KTJ-3700’ün envantere giriş takvimi, ihracat sözleşmelerinin teslimatlara dönüşme hızı ve yeni motorların hangi platformlara yönelik olacağı. Bu sorulara verilecek yanıtlar, millî motor teknolojisinin seyir füzelerinin ötesinde, daha büyük itki gerektiren platformlara ne zaman taşınabileceğini de belirleyecek.

Sıkça Sorulan Sorular

KTJ turbojet motoru nedir?

KTJ serisi, Kale Jet Motorları’nın Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda geliştirdiği yerli turbojet füze motorları ailesi. Seride KTJ-3200, KTJ-1750 ve KTJ-3700 olmak üzere üç motor bulunuyor.

KTJ motorları hangi füzelerde kullanılıyor?

KTJ-3200, SOM seyir füzesi ile ATMACA gemisavar füzesine güç veriyor. KTJ-1750 ÇAKIR seyir füzesinde, KTJ-3700 ise KARA ATMACA seyir füzesinde kullanılıyor.

Yerli turbojet motor üretimiyle ne kadar kaynak Türkiye’de kaldı?

Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün’e göre 1000 motorun yerli üretimiyle en az 200 milyon dolarlık kaynak Türkiye’de kaldı. Görgün, seri üretimin artmasıyla bu rakamın daha da yükseleceğini belirtti.

Türkiye’nin ilk jet motoru ihracatı ne zaman yapıldı?

Türkiye’nin ilk jet motoru ihracatı, Nisan 2025’te Brezilya’da düzenlenen LAAD Fuarı’nda Kale Jet Motorları ile Brezilyalı SIATT şirketi arasında imzalanan KTJ-3200 sözleşmesiyle gerçekleşti.

KTJ motorları kaç ülkeye ihraç edildi?

Kale Grubu Başkan Vekili Osman Okyay, KTJ-3200 ve KTJ-1750 motorlarıyla ihracat yapılan ülke sayısının 4’e çıktığını açıkladı. SSB ise üç kıtada 10’a yakın ülkeyle ihracat sözleşmesi bulunduğunu belirtiyor.