STM Portekiz Gemisi FERNANDO PESSOA Kızağa Kondu

STM‘nin Portekiz Deniz Kuvvetleri için yürüttüğü Denizde İkmal ve Lojistik Destek Gemisi Projesi’nde ikinci gemi N.R.P. FERNANDO PESSOA‘nın (A5212) blokları kızağa kondu. Tören, 20 Ekim 2026’da İstanbul’daki ADA Tersanesi’nde gerçekleştirildi. Böylece STM Portekiz gemisi projesinin iki gemisi de aynı tersanede eş zamanlı olarak inşa edilmeye başlandı.

Proje, Türkiye’nin bir Avrupa Birliği ve NATO üyesi ülkeyle imzaladığı ilk askerî gemi ihracatı sözleşmesi olma özelliğini taşıyor. İki geminin 2027’de denize indirilmesi ve 2028’de Portekiz’e teslim edilmesi hedefleniyor.

ADA Tersanesi’ndeki tören

Kızağa koyma törenine Portekiz Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Jorge Nobre de Sousa ve Türk Donanma Komutanı Oramiral Kadir Yıldız katıldı. Törende iki ülkenin deniz kuvvetlerinden temsilciler ile STM ve ADA Tersanesi yöneticileri ve proje ekipleri de yer aldı.

STM’nin açıklamasına göre ilk geminin blok inşa ve donatım faaliyetleri sürerken ikinci geminin bloklarının da kızağa alınmasıyla iki gemi aynı tersanede paralel olarak ilerliyor. Bu eş zamanlı inşa modeli, tersane kapasitesinin ve tedarik zincirinin iki gemi için ortak kullanılmasına imkân tanıyor.

Kızağa koyma, modern gemi inşasında önemli bir eşik. Gemiler bugün tek parça halinde değil, tersanenin farklı atölyelerinde ayrı ayrı üretilen çelik bloklar halinde inşa ediliyor. Kızağa koyma töreni, bu blokların gövdenin oluşturulacağı alana yerleştirilmeye başladığını ifade ediyor. Bu aşamadan sonra bloklar birleştirilerek gövde tamamlanıyor, ardından boru, kablo ve sistem donatımı başlıyor.

Projenin bugüne kadarki takvimi şöyle:

Takvim, projenin planlanan çizgide ilerlediğini gösteriyor. Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, Ocak ayındaki ilk törende ikinci geminin bloklarının Haziran 2026’ya kadar kızağa konulmasının planlandığını açıklamıştı. İkinci geminin sac kesimi Haziran’da yapıldı, blokların kızağa konması ise Ekim’e kaldı. Bu dört aylık fark, iki gemi için hedeflenen 2028 teslim takvimini şimdilik etkilemiş görünmüyor.

D. DINIS’ten FERNANDO PESSOA’ya

Haziran ayındaki sac kesim töreninde ikinci gemi, A5212 borda numarasıyla N.R.P. D. DINIS adıyla anılıyordu. Bu isim, 13. ve 14. yüzyıllarda hüküm süren ve Portekiz’in denizcilik altyapısının temellerini atan Kral Dom Dinis’e atıfta bulunuyordu. Kral Dinis, gemi inşasında kullanılacak keresteyi sağlamak için Leiria çam ormanının genişletilmesiyle tanınıyor.

Bugünkü törende ise aynı borda numarasını taşıyan gemi, N.R.P. FERNANDO PESSOA adıyla kızağa kondu. İsim değişikliğinin gerekçesi açıklanmadı. Donanma gemilerinin isimleri genellikle inşa sürecinde belirlenip denize indirme töreninde resmîleşiyor; bu nedenle isim değişikliği teknik bir sorun değil, Portekiz tarafının tercihi olarak değerlendiriliyor.

Fernando Pessoa (1888-1935), Portekiz edebiyatının 20. yüzyıldaki en önemli isimlerinden biri. Şair, eserlerini Alberto Caeiro, Ricardo Reis ve Álvaro de Campos gibi farklı kişilikler yarattığı takma adlarla yazmasıyla tanınıyor. Pessoa’nın sağlığında yayımlanan tek Portekizce şiir kitabı Mensagem ise Portekiz’in deniz keşifleri tarihini ve denizcilik mirasını konu alıyor. Bu yönüyle yeni isim, bir donanma gemisi için güçlü bir sembolik anlam taşıyor.

İlk geminin adı konusunda ise kamuya açık bilgiler tutarlı değil. Projenin ilk aşamalarında ilk gemi için farklı isimler kullanıldı. İkinci gemideki değişiklik, Portekiz Deniz Kuvvetleri’nin isimlendirmeyi gözden geçirmiş olabileceğine işaret ediyor. Portekiz tarafının iki geminin kesin isimlerini resmi olarak teyit etmesi bekleniyor.

137 metrelik çok görevli lojistik platformu

Gemiler, Portekiz donanmasının açık denizde uzun süre görev yapabilmesi için tasarlandı. Portekiz Deniz Kuvvetleri, son ikmal gemisi NRP Bérrio’yu 2020’de hizmetten çıkardığından bu yana denizde ikmal kabiliyetini büyük ölçüde müttefik donanmalara dayanarak sürdürüyor. STM Portekiz gemisi projesi, bu boşluğu kapatmak için başlatıldı. Temel görevleri, seyir halindeki savaş gemilerine akaryakıt, su, mühimmat ve malzeme ikmali yapmak. STM’nin açıkladığı özellikler şöyle:

• Boy: 137 metre
• Deplasman: Yaklaşık 11 bin ton
• Azami hız: 18 knotun üzerinde
• Kapasite: 100 görev personeline ek olarak 100 kişi
• Yerlilik oranı: Yüzde 83

Gemiler yalnızca ikmal gemisi olarak değil, çok amaçlı bir platform olarak tasarlandı. İkmal ve lojistik görevlerinin yanında insani yardım, arama-kurtarma ve tıbbi destek görevlerini de üstlenebilecek. Bu esneklik, Portekiz’in Atlantik’teki geniş deniz yetki alanları ve adalarıyla birlikte değerlendirildiğinde önem kazanıyor. Azor ve Madeira adalarını da kapsayan bu alan, afet ve acil durumlarda denizden destek verebilen gemilere ihtiyaç doğuruyor.

Yüzde 83’lük yerlilik oranı ise projenin Türk savunma sanayii ekosistemi açısından önemini ortaya koyuyor. Gemilerin inşasında görev alan alt yükleniciler ve tedarikçiler, ihracat yoluyla Avrupa pazarında referans kazanıyor.

STM’nin lojistik destek gemileri alanındaki deneyimi de projenin arka planını oluşturuyor. Şirket, Türk Deniz Kuvvetleri için inşası yarım kalan A-574 ve A-575 lojistik destek gemilerinin tamamlanması işini üstlenmiş ve bu çalışmaları 2021’de yine Tuzla’daki Ada Tersanesi’nde başlatmıştı. STM’nin duyurduğu TCG Ütğm. Arif Ekmekçi (A-575) bu projenin ikinci gemisiydi. Aynı tersane ve aynı ana yüklenicinin bu deneyimi şimdi bir NATO müttefiki için daha büyük bir platforma taşıması, Portekiz ihalesindeki tercihin arka planını da açıklıyor.

Portekiz ve Romanya: Türk gemi ihracatının NATO kapısı

Projenin “AB ve NATO üyesi bir ülkeye ilk askerî gemi ihracatı” olarak tanımlanması, sözleşme tarihi açısından doğru. Portekiz sözleşmesi Aralık 2024’te imzalandığında Türkiye, bir AB ve NATO üyesi ülkeyle ilk kez askerî gemi ihracatı sözleşmesi imzalamış oldu.

Teslimat açısından ise tablo farklı. Romanya, Aralık 2025’te ASFAT ile imzaladığı yaklaşık 223 milyon avroluk sözleşmeyle Türk donanmasının envanterindeki Hisar sınıfı açık deniz karakol gemisi TCG Akhisar’ı satın aldı. Gemi Haziran 2026’da Romanya’ya devredildi ve Romanya Deniz Kuvvetleri’nde yeni adıyla hizmete girdi. Denizhan-76 milli deniz topu da bu gemiyle birlikte Romanya envanterine girmişti.

Bu nedenle iki proje farklı “ilk”leri temsil ediyor. Portekiz projesi Türkiye’nin bir AB ve NATO ülkesiyle imzaladığı ilk gemi ihracatı sözleşmesi. Romanya satışı ise bu ülkelere fiilen teslim edilen ilk Türk savaş gemisi. Portekiz gemileri ayrıca sıfırdan bu ülke için tasarlanıp inşa edilen ilk platformlar olma özelliğini taşıyor.

Avrupa pazarında askerî gemi inşası, uzun yıllar köklü Avrupa tersanelerinin hâkim olduğu bir alan oldu. STM’nin, Portekiz’in açtığı uluslararası ihalede dünyanın önde gelen askerî denizcilik firmalarını geride bırakarak sözleşme kazanması, Türk tersanelerinin bu pazarda da rekabet edebildiğini gösteriyor.

STM’nin ihracat portföyü Portekiz’le sınırlı değil. Şirket bugüne kadar 11 farklı tersanede 44 denizcilik projesi yürüttü. Pakistan’dan Malezya’ya, Ukrayna’dan Portekiz’e uzanan bu portföy, Türk gemi inşa sanayisinin farklı coğrafyalarda müşteri bulduğunu gösteriyor.

Asıl eşik 2027’de

STM Portekiz gemisi projesinde ikinci geminin kızağa konması, iki gemilik programın tam kapasiteyle inşa evresine geçtiğini gösteriyor. Projenin bir sonraki kritik eşiği, 2027’de planlanan denize indirme olacak.

İki geminin aynı tersanede paralel inşası, 2028 teslim hedefine ulaşmak için zaman kazandırıyor. Ancak Avrupa’daki ilk büyük gemi ihracatında takvimin tutturulması, Türk tersanelerinin NATO pazarındaki güvenilirliğini doğrudan belirleyecek. Bu nedenle STM Portekiz gemisi projesi, yalnızca iki geminin değil, gelecekteki Avrupa ihalelerinin de referansı olacak. FERNANDO PESSOA’nın kızağa konmasıyla birlikte projenin iki gemisi de sahada somut bir karşılık buldu; bundan sonraki her aşama, Türk denizcilik sanayisinin Avrupa’daki karnesine yazılacak.

Sıkça Sorulan Sorular

N.R.P. FERNANDO PESSOA nedir?

N.R.P. FERNANDO PESSOA (A5212), STM’nin Portekiz Deniz Kuvvetleri için inşa ettiği iki denizde ikmal ve lojistik destek gemisinden ikincisi. Geminin blokları 20 Ekim 2026’da İstanbul’daki ADA Tersanesi’nde kızağa kondu.

Portekiz gemileri ne zaman teslim edilecek?

STM, iki geminin 2027’de denize indirilmesini ve 2028’de Portekiz Deniz Kuvvetleri’ne teslim edilmesini hedefliyor. Gemiler aynı tersanede eş zamanlı olarak inşa ediliyor.

Portekiz için inşa edilen gemilerin özellikleri neler?

Gemiler 137 metre uzunluğa ve yaklaşık 11 bin ton deplasmana sahip olacak, 18 knotun üzerinde sürate ulaşabilecek. 100 görev personeline ek olarak 100 kişi daha barındırabilecek gemilerde yerlilik oranı yüzde 83 olarak açıklandı.

Bu, Türkiye’nin AB ve NATO üyesi bir ülkeye ilk gemi ihracatı mı?

Sözleşme tarihi açısından evet. Portekiz sözleşmesi Aralık 2024’te imzalandı ve Türkiye’nin AB ve NATO üyesi bir ülkeyle imzaladığı ilk askerî gemi ihracatı sözleşmesi oldu. Ancak teslimat açısından ilk gemi, Haziran 2026’da Romanya’ya devredilen Hisar sınıfı eski TCG Akhisar.

Portekiz gemileri nerede inşa ediliyor?

Gemiler STM ana yükleniciliğinde, İstanbul Tuzla’daki ADA Tersanesi’nde inşa ediliyor. İlk geminin blok inşa ve donatım faaliyetleri sürerken ikinci geminin blokları da aynı tersanede kızağa alındı.